Stjórn landssamtakanna Geðhjálpar lýsir yfir vonbrigðum með þá ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur að loka Mannréttindaskrifstofu Reykjavíkurborgar og leggja niður mannréttindaráð.
Þessi ákvörðun er hluti af þróun þar sem málefni jaðarsettra hópa eru sett til hliðar. Með þessu er tekin ákvörðun um að mannréttindi séu ekki forgangsmál í samfélaginu. Í orðræðu stjórnamálanna eru þau orðin að fitulagi sem auðvelt er að skera í burtu eins og ýmsir stjórnmálamenn hafa haldið fram í umræðum að undanförnu.
Núverandi borgarstjóri sagði eftirfarandi um Mannréttindaskrifstofu í aðdraganda kosninga: „Þangað [í Mannréttindaskrifstofuna] fara nokkur hundruð milljónir á ári hverju og við erum eina sveitarfélagið sem rekur mannréttindaskrifstofu. Ég veit ekki til þess að mannréttindi séu fótum troðin í Garðabæ eða Hafnarfirði eða Mosfellsbæ þótt þar sé ekki starfrækt slík skrifstofa.“
Þekking á mannréttindum fólks og hvað þau innibera eru því miður oft takmörkuð eins og ofangreint tilsvar borgarstjóra sýnir. Reykjavíkurborg heldur úti fjölda búsetuúrræða þar sem mannréttindi eru brotin á hverjum degi. Vandinn er að fólkið sem brýtur þau virðist ekki átta sig á því. Mannréttindi, sem við flest teljum sjálfsögð, eru því hreint ekki svo sjálfsögð fyrir talsverðan fjölda fólks. Hvað er í matinn, hvenær er háttatími, hvenær ferðu í bað, hvaða lyf verður þú að taka, hvenær ferðu út að ganga, hvenær ferðu í bíó, hvenær máttu reykja, hvenær máttu fá þér kaffibolla, hver kemur inn til þín, hvenær ferðu í Kringluna o.m.fl. er oftar en ekki algjörlega undir starfsfólki komið. Og þá á eftir að nefna valdbeitingu, innilokun á herbergi og innlögn á geðdeildir á móti vilja þess sem á í hlut.
Það er rétt að minna á að Reykjavík er höfuðborg Íslands og því á að gera ríkari kröfur til hennar en minni sveitarfélaga. Í umræðunni hefur því einnig verið haldið fram að rekstur Mannréttindaskrifstofu sé gæluverkefni og ekki hluti af lögbundnum verkefnum sveitarfélagsins en það sama má líka segja um rekstur leikskóla, íþróttahúsa og sundlauga. Við viljum búa okkur lífvænleg samfélög og þess vegna rekum við ýmislegt í nærumhverfi okkar sem ekki telst til lögbundinna verkefna. Má vænta þess að fleiri slík „gæluverkefni“ fari undir niðurskurðarhníf borgarráðs?
Geðhjálp hefur í gegnum tíðina bent á að mannréttindi einstaklinga með geðrænar áskoranir hafa ekki verið efst á baugi Mannréttindaskrifstofu Reykjavíkur. Það er hins vegar ekki rétta leiðin að leggja niður Mannréttindaskrifstofuna ef bæta á mannréttindi þeirra mest jaðarsettu í samfélaginu. Betur hefði farið að leggja enn meiri áherslu á mannréttindi þessara hópa, samfélaginu til heilla.
Borgarráð Reykjavíkur hefur með ákvörðun sinni dregið úr áherslum á mannréttindi. Fyrir samfélagið er það slæmt því við höfum séð bakslag í réttindabaráttu minnihlutahópa og nýjustu dæmi þess eru andstaðan við Kaffistofu Samhjálpar og opnun fyrirhugaðs skjólshúss. Fordómar verða ekki til í tómarúmi heldur spretta upp úr jarðvegi þar sem áherslan er á aðra hluti en mannréttindi og umburðarlyndi.
Að lokum er rétt að geta þess að Mannréttindastofnun Íslands, sem mörg bundu vonir við að myndi styrkja mannréttindabaráttu jaðarsettra hópa, er bæði fjársvelt og máttlaus. Réttindagæsla fatlaðs fólks var færð undir stofnunina og það er alveg ljóst að þjónustan, sem hún áður veitti, er því miður núna í algjöru skötulíki. Verkefnið lendir svo á öllum innviðum ríkis og sveitarfélaga, félagsþjónustu og heilbrigðiskerfinu sem leiðir til mun meiri kostnaðar þegar uppi er staðið. Það eitt og sér mætti ætla að stjórnvöld í dag skildu.
Stjórn landssamtakanna Geðhjálpar
